«Ο Εμμανουήλ Βενιός είναι για τα ούτια ό,τι και ο Στραντιβάρι για τα βιολιά»

Πριν απ’ όλα θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε τον Παναγιώτη Καγιάφα που ήταν αυτός που μας μετέδωσε την αγάπη του και το ενδιαφέρον του για τον Εμμανουήλ Βενιό. Με την εμπειρία του μας βοήθησε να θέσουμε τις σωστές ερωτήσεις όσον αφορά κατασκευαστικά αλλά και άλλα θέματα. Με την καθοδήγηση του επισκεφτήκαμε τον Τούρκο κατασκευαστή μουσικών οργάνων Τζενγκίζ Σαρικούς (Cengiz Sarikus) στο εργαστήριό του που βρίσκεται στην περιοχή Γιουσούφ πασά στην ευρωπαϊκή πλευρά της Κωνσταντινούπολης. Απλός, καταδεχτικός, και απίστευτα φιλικός θέλησε να μας μιλήσει για την ζωή του, για τα ούτια που κατασκευάζει και για τον Εμμανουήλ Βενιό, τον Manol όπως τον αποκαλεί, το διάσημο Ρωμιό κατασκευαστή ουτιών που έζησε στην Πόλη στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα. Μας μίλησε και για το βιβλίο που γράφει σχετικά με όλους τους μέγαλους κατασκευαστές ουτιών που έζησαν στην Τουρκία κατά την τελευταία περίοδο της οθωμανικής αυτοκρατορίας και μας εξήγησε τι σημαίνει γι’ αυτόν ένας καλός κατασκευαστής μουσικών οργάνων. Εντύπωση μας έκανε η μεγάλη συλλογή οργάνων που έχει. Είδαμε κρητική λύρα του 1911, ταμπούρ, ιδιοκατασκευές του, και προπάντων ούτια από μεγάλους κατασκευαστές.

Κύριε Τζενγκίζ, από που κατάγεστε;
Γεννήθηκα το 1949 στη Μαλάτυα. Εμεινα εκεί μέχρι τα 18 μου χρόνια. Μετά ήρθα στην Κωνσταντινούπολη όπου και μένω μέχρι τώρα.

Πότε ξεκίνησε το πάθος σας για την οργανοποιία;
Από τα 11 μου χρόνια πήγαινα τα απογεύματα μετά το σχολείο σε έναν τούρκο οργανοποιό και μάθαινα την τέχνη. Το ίδιο έκανα και κατά την διάρκεια των καλοκαιρινών διακοπών όπου πήγαινα στο εργαστήρι κάθε μέρα. Ξεκίνησα κατασκευάζοντας σκάφη για μπαγλαμά σάζι και στην συνέχεια κατασκεύαζα σκάφη από όλη την οικογένεια των σαζιών. Μέχρι τα 18 μου ήξερα όλες τις λεπτομέρειες για την κατασκευή σαζιών.

Οταν ήρθατε στην Πόλη τι κάνατε;
Γράφτηκα στο Πανεπιστήμιο της Κωνσταντινούπολης στη σχολή Καλών Τεχνών. Ομως η οικογένεια μου δεν ήταν πλούσια και έπρεπε να δουλέψω για να ζήσω. Το πρωΐ πήγαινα στο πανεπιστήμιο και το βράδυ έπαιζα σάζι σε μαγαζιά. Κατά τη διάρκεια της πρώτης χρονιάς γνώρισα τον αρμένιο κατασκευαστή Αγκόπ Οχανιάν από το Νεβσεχίρ. Ο δάσκαλος του Αγκόπ ήτανε ο Σεροπέ από το Καϊσερί (Καισάρεια). Στο εργαστήριο του δούλεψα γιά 8 μήνες όπου και έμαθα να κατασκευάζω ταμπούρ (tanbur). Την ίδια περίοδο γνώρισα έναν άλλο Αρμένιο κατασκευαστή ουτιών τον Μπος (Βοοs). O δάσκαλος του Μπος ήτανε ο Κωστή Καραγκιόζ (Kostı Karagöz / Κώστας Μαυρομάτης). Ο Κωστή ήταν ένας μεγάλος ουστά (μάστορας). Κατασκεύαζε ούτια αλλά και μαντολίνα. Ξέρετε μετά την ίδρυση της τούρκικης δημοκρατίας το μαντολίνο έγινε ιδιαίτερα σημαντικό όργανο γιατί η διδασκαλία του έγινε υποχρεωτική στα σχολεία. Αυτό τον έκανε να ασχοληθεί με την κατασκευή του. Να σας πω επίσης ότι ο Κωστή ήταν πιστός και στην οθωμανική αυτοκρατορία αλλά και στην τούρκικη δημοκρατία. Γι’ αυτό και έβαζε το αστέρι με την ημισέληνο στις ετικέτες του. Τα υπόλοιπα τα περιγράφω στο βιβλίο που ετοιμάζω. Με τον Μπός λοιπόν έμαθα και βελτίωσα τις γνώσεις μου όσον αφορά την κατασκευή του ουτιού. Εκείνη την περίοδο κάναμε 3-4 σκάφη ουτιού την ημέρα. Παράλληλα αναπτύξαμε και μια ξεχωριστή σχέση, ξέρετε, με αγαπούσε σαν παιδί του. Μέσα σε έξι μήνες έγινα ένας καλός κατασκευαστής ουτιών και άνοιξα το πρώτο μου εργαστήριο στο υπόγειο του σπιτιού του.

Και με το πανεπιστήμιο τι έγινε;
Πήρα το πτυχίο μου το 1972 και ξεκίνησα να εργάζομαι σαν καθηγητής Ιστορίας και Ιστορίας της Τέχνης στο γυμνάσιο Βεφά. Το 1973 άνοιξα κατάστημα οργανοποιίας και είχα 3 βοηθούς. Εκείνη την περίοδο κατασκεύαζα ούτια και σάζια. Τότε γνώρισα τον κατασκευαστή και μουσικό Κενάν Σαβκαλί από τον οποίο έμαθα πώς να κατασκευάζω λαούτα.

Στα μαγαζιά σταματήσατε να παίζετε;
Οχι. Συνολικά έπαιξα στα μαγαζιά για 27 χρόνια. Και μάλιστα μαζί με την γυναίκα μου η οποία τραγουδούσε. Αλλά ξέρετε, το 1985 χάρη στον τραγουδιστή Τσοσκιούν Σαμπάχ (Coşkun Sabah) που έπαιζε ούτι, αυτό έγινε πολύ της μόδας και οι πωλήσεις του αυξήθηκαν κατακόρυφα. Γι’ αυτόν το λόγο αποφάσισα να δώσω περισσότερη σημασία την κατασκευή των ουτιών. Ετσι μεγάλωσα το εργαστήριο μου και είχα πλέον 7 βοηθούς.


Πόσα ούτια έχετε κατασκευάσει;
Περισσότερα από δέκα χιλιάδες. Σήμερα εκτός απο ούτια κάνω και άλλα οργανα όπως σάζι, ταμπούρ, γιαλί ταμπούρ, λαούτα και άλλα. Εχω κατασκευάσει και ένα ούτι που το σκάφος του αποτελείται από 1200 κομμάτια.

Πόσο πουλάτε τα ούτια που κατασκευάζετε;
Κοιτάξτε, ένα κανονικό ούτι κάνει 800 ευρώ, εάν βάλω ξύλο ανώτερης ποιότητας κάνει 1500 ευρώ και εάν προσθέσω και ανάλογη διακόσμηση κυμαίνεται μεταξύ 2000 και 5000 ευρώ. Αυτό το ούτι για παράδειγμα (μας δείχνει ένα ούτι υπό κατασκευή με το σκάφος και το μάνικο) θα πάει στο Ισραήλ και ανήκει στη δεύτερη κατηγορία.

Με Ελληνες έρχεστε σε επαφή;
Φυσικά. Ξέρετε, στη δεκαετία του '90 το μαγαζί μου ήταν δίπλα σε ξενοδοχεία που φιλοξενούσαν Έλληνες τουρίστες. Πολλοί απο αυτούς έρχονταν και συζητούσαμε μαζί και κάποιοι άρχισαν να παραγγέλνουν όργανα σε 'μένα. Πρόσφατα ξεκίνησα και μαθήματα ελληνικών. Το 1994 γνώρισα τον Τάσο Θεοδωράκη. Ο Τάσος είναι κατασκευαστής μουσικών οργάνων στη Θεσσαλονίκη και κάθε χρόνο έρχεται στην Πόλη (πριν από τη συνέντευξη όταν τον επισκεφτήκαμε, τον βρήκαμε με φίλους του Έλληνες από τη Χίο και την Αθήνα).

Στο εργαστήρι σας έχετε μια μεγάλη συλλογή ουτιών. Πότε ξεκινήσατε αυτή τη συλλογή;
Οταν ήμουνα φοιτητής πήγαινα στα μαγαζιά που πουλούσαν αντίκες και αγόραζα παλιά ούτια. Στην αρχή τα αγόραζα, τα επισκεύαζα και ύστερα τα πουλούσα. Εκείνη την περίοδο ήρθα πρώτη φορά σε επαφή με τα ούτια του Βενιού. Μια μέρα ο φίλος μου ο Κενάν Σαβκαλί μου είπε ότι ο Βενιός είναι ένας μεγάλος κατασκευαστής και δεν πρέπει να πουλάω τα ούτια του σε τόσο χαμηλές τιμές. Αυτό μου κίνησε την περιέργεια και άρχισα να ψάχνω για παλιά ούτια του Βενιού.