Τη χρονιά που πέρασε κυκλοφόρησαν προσωπικά CD με σύγχρονες ηχογραφήσεις η Ρένα Στάμου («ΡΕΝΑ ΣΤΑΜΟΥ: ΑΠΟΨΕ Μ’ ΕΓΚΑΤΕΛΕΙΨΕΣ», ΔΙΚΤΥΟ 0225/2005) και η Λέλα Παπαδοπούλου («ΛΕΛΑ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ: ΡΕΜΠΕΤΙΚΑ & ΣΜΥΡΝΕΙΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ», GENERAL MUSIC/SYBAN SOUND ΑΣ657/2005). Και οι δύο είναι κυρίες του λαϊκού τραγουδιού με περισσότερα από 50 χρόνια στο πάλκο, και οι δύο βρέθηκαν στη δεύτερη γραμμή της εποχής τους, και οι δύο παραμένουν αξιοζήλευτα αξιοπρεπείς και γνήσιες σήμερα.

Στην εποχή της ακμής τους, τη δεκαετία του ’50, η μεν Ρένα Στάμου έκανε εξαιρετικές δεύτερες αλλά ελάχιστες πρώτες φωνές (σημαντική και μάλλον μοναδική της επιτυχία το «Απόψε μ’ εγκατέλειψες» των Στέλιου Χρυσίνη - Χαρ. Βασιλειάδη), ενώ η Λέλα Παπαδοπούλου δεν ήταν καν τραγουδίστρια (αν και έκανε δεύτερες φωνές σε μερικές ηχογραφήσεις κοντά στο ’55), αλλά ένα από τα σημαντικότερα ακορντεόν μέχρι και σήμερα.

Είναι εντυπωσιακό πως έχουμε να κάνουμε ουσιαστικά με την πρώτη ολοκληρωμένη δισκογραφική παρουσία και για τις δυο καλλιτέχνιδες, μιας και απ’ όσο ξέρω δεν έχει κυκλοφορήσει άλλη φορά κάποιο LP ή CD που να περιέχει αποκλειστικά τραγούδια με την μία ή την άλλη. Ένα τέτοιο εγχείρημα είναι καταρχήν δύσκολο μουσικά, μιας και πρέπει να μεταφερθεί στο σήμερα το ήθος και το ύφος μιας άλλης μακρινής αλλά και γοητευτικής για μας εποχής. Ευτυχώς αυτό σε γενικές γραμμές γίνεται με επιτυχία και στα δυο CD: από ορχήστρα έχουμε «κλασσικά» πράγματα, ήτοι μπουζούκι, μπαγλαμά, κιθάρα, βιολί, ακορντεόν και κρουστά και στις δυο περιπτώσεις. Οι φωνές και των δυο είναι σε εξαιρετική κατάσταση, δεδομένης και της ηλικίας τους, από ερμηνεία είμαστε στο σωστό μήκος κύματος, δηλ. συντονισμένοι στην τραγουδιστική φόρμα του …πενηντατόσο, όταν το βασικό συστατικό στο μίγμα του λαϊκού τραγουδιού ήταν η ψυχή και το ήθος της φωνής. Όλα καλά λοιπόν;

Ακόμα καλύτερα! Το CD της Ρένας Στάμου παρουσιάζει και το επιπρόσθετο ενδιαφέρον της ηχογράφησης για πρώτη φορά τεσσάρων νέων τραγουδιών σε στίχους δικούς της και μουσική του Μάνου Τουρπάλη (τα τρία) και του εγγονού της Μιχάλη Τζιάκη (το ένα). Και τα τέσσερα είναι απολύτως συμβατά με το ύφος των υπολοίπων -κατά πολύ παλαιότερών τους- τραγουδιών, ενώ το ένα εξ αυτών, το «Συννεφιασμένο δειλινό», θα μπορούσε κάλλιστα να έχει φτιαχτεί πενήντα χρόνια πριν! Αυτό δείχνει πως δεν είναι δύσκολο από συνθετικής - στιχουργικής - ερμηνευτικής πλευράς να έχουμε λαϊκό τραγούδι νέας εσοδείας συμβατό με τους προ πεντηκονταετίας ενεργούς κώδικες και ηθικές. Αυτό που εμποδίζει τη σημερινή παραγωγή του είναι μάλλον οι εμπορικές επιλογές των δισκογραφικών εταιριών και η προσαρμογή σ’ αυτές του μείζονος μουσικού - καλλιτεχνικού σιναφιού.

Μεμονωμένες περιπτώσεις καλλιτεχνών ή και «εταιριαρχών» απλώς επιβεβαιώνουν τα παραπάνω. Να εξηγήσουμε εδώ πως από παραδρομή αναφέρονται λανθασμένα στοιχεία για αυτά τα καινούργια τραγούδια στο συνοδευτικό υλικό του CD - και αυτό είναι η μοναδική άτυχη στιγμή μιας εξαιρετικής παραγωγής: φροντισμένο 12σέλιδο εσώφυλλο με τους στίχους, κάποιες ακυκλοφόρητες φωτογραφίες, αναλυτικές πληροφορίες για τα τραγούδια και την παραγωγή, όλα μαζί συνθέτουν μια παραγωγή που σέβεται το υλικό της και τον ακροατή.

Το ακριβώς αντίθετο συμβαίνει στη χαμηλού κόστους παραγωγή της SYBAN SOUND: οι μοναδικές πληροφορίες που περιλαμβάνονται στο συνοδευτικό 2σέλιδο (!) είναι τα ονόματα των συνθετών και στιχουργών των τραγουδιών και αυτές είναι λάθος σε 5 από τα 15 τραγούδια (!!), ενώ δεν αναφέρονται καθόλου σε άλλα 3 (!!!). Βέβαια, ο κατά τα άλλα συμπαθέστατος ιδιοκτήτης-παραγωγός Ανδρέας Σταματελάτος μ’ αυτά και μ’ αυτά καταφέρνει να παραμένει η τιμή του CD εξαιρετικά χαμηλή, σύμφωνα με την πάγια πολιτική της εταιρίας του. Από την άλλη είναι κρίμα που μάλλον δε θα μάθουμε ποτέ τους μουσικούς που συνοδεύουν τη Λέλα Παπαδοπούλου ή έστω κάποια επιπρόσθετη πληροφορία για την ίδια. Ούτε καν την ημερομηνία ηχογράφησης…

Συμπερασματικά πρόκειται για σημαντικές παρουσίες στο σημερινό δισκογραφικό γίγνεσθαι που, χωρίς να κραυγάζουν, επαναφέρουν στο προσκήνιο το άρωμα της μετεμφυλιακής εποχής και συνακόλουθα του ήθους των ανθρώπων της, γι’ αυτό αξίζουν της προσοχής μας.

Δυο λόγια από τον Μάνο Τουρπάλη

Με τη Ρένα Στάμου γνωριστήκαμε πριν δέκα χρόνια ακριβώς, τον Γενάρη του 1996. Είχε έρθει τότε στη Θεσσαλονίκη έχοντας κανονίσει κάποιες εμφανίσεις σε τοπικούς σταθμούς για να προωθήσει το CD που είχε κυκλοφορήσει λίγο καιρό πριν. Μας έφερε σε επαφή ένας κοινός φίλος, στον οποίο είχε αρχικά απευθυνθεί η Ρένα προκειμένου να γίνει ένα σχήμα που θα την συνόδευε στις εμφανίσεις αυτές.

Την πρώτη συνάντηση δεν θα την ξεχάσω: κοινοτυπία, θα μου πείτε, αλλά και αλήθεια, από την άλλη. Είχε έρθει για πρόβα στο μαγαζάκι που τραγουδούσαμε τότε και μας κέρδισε αμέσως με την απλότητα, την ευθύτητα και την αξιοπρέπειά της. Ήταν άλλωστε μεγάλη συγκίνηση -για μένα τουλάχιστον- να ακούω «ζωντανά» μια γνήσια φωνή του Ρεμπέτικου, που δεν είχε χάσει τίποτε από την ευαισθησία, το κέφι και την ζωντάνια που άκουγα στους δίσκους με τις πρώτες εκτελέσεις. Ακολούθησαν δυο συναυλίες στο εξωτερικό και μερικές ακόμα εμφανίσεις στην Θεσσαλονίκη. Η Ρένα Στάμου εκείνη την εποχή -και για μεγάλο διάστημα- μοίραζε το χρόνο της μεταξύ Ελλάδας, Αγγλίας και Αμερικής. Κάπου-κάπου ανέβαινε και στη Θεσσαλονίκη.
Τον επόμενο χρόνο μου έδωσε τους στίχους από τέσσερα ή πέντε τραγούδια της για να προσπαθήσω να βάλω μουσική - κάτι που δεν είχα αποπειραθεί να κάνω μέχρι τότε. Η πρώτη απόπειρα είχε επιτυχία, οπότε η -πολυγραφότατη πρέπει να πω- Ρένα εξακολούθησε να με τροφοδοτεί με στίχους κι εγώ να βάζω μουσική. Ενδιάμεσα κι όποτε ανέβαινε στη Θεσσαλονίκη, βρισκόμασταν και παίζαμε. Πέρασε και μια δικαστική περιπέτεια με μια νεαρή Θεσσαλονικιά τραγουδίστρια, που είχε την έμπνευση να χρησιμοποιήσει το ίδιο όνομα. Εγιναν συνολικά έντεκα τραγούδια, σ’ ένα διάστημα χρονικό τριών-τεσσάρων ετών, μεταξύ 1997 και 2000 περίπου. Το CD που πρόσφατα κυκλοφόρησε περιλαμβάνει τρία απ’ αυτά, επιλογής της ίδιας της Ρένας και του παραγωγού της, όπως άλλωστε γράφεται στο εσώφυλλο. Τα υπόλοιπα περιμένουν ίσως την «ευκαιρία» να ηχογραφηθούν και να βρουν -αν βρουν- το δρόμο τους, να παίζονται δηλαδή.

Πρέπει να πω για τη Ρένα Στάμου, ότι είναι άνθρωπος με τρομερή ενέργεια και αισιοδοξία για τη ζωή, παρ’ όλες τις κακές στιγμές, πράγμα που της δίνει δύναμη να συνεχίζει με πάθος αυτό που κάνει σ’ όλη της τη ζωή: να προσφέρει στο λαϊκό τραγούδι με όποιον τρόπο μπορεί, είτε τραγουδώντας και γράφοντας στίχους και μουσική με γνήσιο -κατά την γνώμη μου- λαϊκό «χρώμα», είτε βοηθώντας νέους μουσικούς, επαγγελματίες -όπως τα παιδιά που παίζουν στον δίσκο- ή μη -όπως εγώ - να ακουστούν.