Η λαϊκή κιθάρα δεν ταυτίζεται με την κλασσική και ακουστική κιθάρα. Συγγενεύει με έναν άλλο τύπο κιθάρας, την parlor guitar. Η χρήση της parlor guitar ή «κιθάρας του τροβαδούρου» ήταν πολύ διαδεδομένη κατά το 19ο και 20ό αιώνα, τόσο στα αστικά κοινωνικά στρώματα που χρησιμοποιούσαν ακριβά όργανα, όσο και στα λαϊκά που βέβαια χρησιμοποιούσαν φτηνότερες κατασκευές. Συνόδευε τη λαϊκή και παραδοσιακή μουσική κάθε τόπου, όπως βέβαια και τα μπλουζ.

Ενώ λοιπόν ο Ισπανός κατασκευαστής Torres ήδη από το 1850 είχε δώσει το σημερινό σχήμα και τις διαστάσεις της κλασσικής κιθάρας, οι οποίες σχεδόν πιστά ακολουθούνται από τους περισσότερους κατασκευαστές των ημερών μας, η λαϊκή (parlor) κιθάρα πολύ πριν από το 1820 μέχρι και σήμερα κατασκευάζεται με ένα πιο έντονο σχήμα 8 (εικ.1) και βέβαια με αρκετές διαφορές από την κλασσική τόσο στην εσωτερική κατασκευή όσο και στις διαστάσεις, οι οποίες ποικίλουν στους διάφορους κατασκευαστές. Πιθανότατα απ’ τις αρχές του 20ού αιώνα αρματώνεται με συρμάτινες χορδές. Η ακουστική κιθάρα είναι αμερικανικό γέννημα των αρχών του 20ού αιώνα και ουσιαστικά η εξέλιξη της parlor guitar.

Έλληνες Κατασκευαστές

Αν και η λαϊκή κιθάρα έχει σε μεγάλο βαθμό αντικατασταθεί στις λαϊκές ορχήστρες από την ακουστική, αρκετοί οργανοποιοί κατασκευάζουν όμορφες, εύηχες και λειτουργικές λαϊκές κιθάρες. Ωστόσο στην εποχή ακμής του λαϊκού και ρεμπέτικου τραγουδιού οι πιο φημισμένοι κατασκευαστές ήταν ο Απαρτιάν και οι Αφοί Παναγή. Αυτό δε σημαίνει βέβαια πως δεν υπήρξαν κι άλλοι οργανοποιοί που κατασκεύαζαν αξιόλογα όργανα. Είχα την τύχη να παίξω και να μελετήσω κάποιες λαϊκές κιθάρες κατασκευής Παναγή και Απαρτιάν. Ωστόσο το όργανο που μου έδωσε την πλήρη εικόνα της λαϊκής κιθάρας είναι αυτό του 87ετή σήμερα κιθαρίστα του ρεμπέτικου Βαγγέλη Σκορδίλη. Ο Σκορδίλης κατατάσσεται στους αφανείς ήρωες του ρεμπέτικου. Εξαίρετος μουσικός είχε συνεργαστεί με όλους τους μεγάλους τραγουδιστές, συνθέτες και δεξιοτέχνες (Μάρκο και Αργύρη Βαμβακάρη, Σωτηρία Μπέλλου, Μπάτη, Γενίτσαρη, Καρνέζη, Παπαδόπουλο κ.ά.), ενώ ήταν δάσκαλος του Γιάννη Αγγέλου. Η κιθάρα του, ανώνυμου κατασκευαστή, είναι ένα εξαίρετο δείγμα λαϊκής κιθάρας.

Κατασκευή

Ασχολούμαι σε ερασιτεχνικό επίπεδο με την οργανοποιία εδώ και 14 χρόνια. Το πρώτο μου όργανο ήταν ένας σκαφτός τζουράς από μονοκόμματη μουριά. Θεωρώ ότι ήμουν πολύ τυχερός αφενός γιατί αυτό το όργανο είχε ένα σχετικά καλό ήχο (η τύχη του πρωτάρη) και αφετέρου γιατί κατά τα φοιτητικά μου χρόνια γειτνίαζα με τον οργανοποιό Κώστα Κοτζαμπόπουλο, ο οποίος αφειδώς απαντούσε και απαντά στις απορίες μου, ενώ με ενθάρρυνε να συνεχίσω τις κατασκευές μου. Ωστόσο στο πρακτικό μέρος της κατασκευής, ουσιαστικά αυτοδίδακτος και κάνοντας αρκετούς πειραματισμούς, κατέληξα να κατασκευάζω όργανα της οικογένειας του λαούτου και κιθάρες.
Στην «Κλίκα» θα παρουσιάσω έναν τρόπο κατασκευής της λαϊκής κιθάρας, χωρίς ωστόσο αυτός να είναι ο μοναδικός και ο πλέον ενδεδειγμένος. Είναι απλά μια κατάθεση της -έστω και μικρής- εμπειρίας μου. Αποτελεί μια προσωπική κατασκευαστική προσέγγιση, η οποία σε κάποιους μπορεί να φανεί εύκολη και σε άλλους δύσκολη και εξεζητημένη (όλα τα σχόλια δεκτά). Οδηγός στη διαμόρφωση αυτής της κατασκευαστικής άποψης, πέρα απ’ τα όσα είχα δει στο εργαστήριο του Κοτζαμπόπουλου, είναι η διεθνής βιβλιογραφία, το διαδίκτυο στο οποίο αναφορικά με την κατασκευή της ακουστικής και κλασσικής κιθάρας υπάρχει πλούσιο υλικό, οι πειραματισμοί και οι αρκετές διδακτικές κατασκευαστικές αποτυχίες.

Υλικά

Η κιθάρα που θα παρακολουθήσουμε κατά τη διάρκεια κατασκευής της θα αποτελείται απ’ την εξής ξυλεία:

• Καπάκι: ευρωπαϊκό έλατο (εικ. 3)
• Πλάτη και πλαϊνά σκάφους: (μ)παντούκ (εικ. 4)
• Μανίκι: κελεμπέκι με κόντρες βένγκε ή (μ)παντούκ
• Ταστιέρα: έβενος
• Καβαλάρης: ινδικός παλίσσανδρος

Αναφορικά με την επιλογή των υλικών θεωρώ ότι δεν υπάρχουν ιδιαίτερες δεσμεύσεις. Βέβαια το κάθε ξύλο έχει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Αυτό που ίσως όμως έχει σημασία είναι ο κατασκευαστής να μπορέσει να ξεδιπλώσει ένα όσο το δυνατόν μεγαλύτερο ποσοστό των δυνατοτήτων του ξύλου.

Καπάκι

Παραδοσιακά και παγκοσμίως για την κατασκευή της κιθάρας χρησιμοποιείται στο καπάκι ευρωπαϊκό έλατο. Αυτό δίνει έναν διαυγή, γεμάτο ήχο ενώ με το πέρασμα του χρόνου παίρνει ένα όμορφο χρώμα ανάλογο του μελιού. Βέβαια δεν είναι το μοναδικό υλικό καθώς εξαιρετικά όργανα φτιάχνονται και με άλλα είδη έλατου στο καπάκι (sitka,engelmann) και κέδρο, ο οποίος δίνει έναν άμεσο και δυνατό ήχο που ωστόσο είναι ελάχιστα εξελίξιμός σε σχέση με αυτόν που δίνει το έλατο.