Ο Χιτζάζ είναι ένας από τους πιο συχνά χρησιμοποιούμενους δρόμους στη λαϊκή και δημοτική μας μουσική. Η κλίμακά του είναι η εξής:

Ο δρόμος Χιτζάζ προέρχεται από τον β΄ήχο της βυζαντινής μουσικής, καθώς και από τον πλάγιο του β΄(Χιτζασκιάρ) που είναι αντίστοιχοι με τα μακάμ Χιτζάζ και Χιτζασκιάρ της Οθωμανικής μουσικής. Και λέμε «προέρχεται», γιατί είναι ουσιαστικά μια προσπάθεια αναπαραγωγής ασυγκέραστων ήχων, δηλαδή ήχων που περιέχουν διαστήματα μικρότερα ή μεγαλύτερα του τόνου, με συγκερασμένο όργανο (μπουζούκι).

Όπως καταλαβαίνουμε, αυτό κάποια στιγμή είναι ατελές. Έτσι η απόδοση του δρόμου έγκειται στην ερμηνευτική δυνατότητα του εκτελεστή, ο οποίος στη συγκεκριμένη περίπτωση χρησιμοποιεί τις «έλξεις», το «τράβηγμα» δηλαδή μιας ασθενέστερης νότας από μια ισχυρότερη, π.χ. σε κάποια δεδομένη στιγμή του αυτοσχεδιασμού, όπου η μελωδία περιστρέφεται γύρω από το ΛΑ (5η βαθμίδα του Χιτζάζ με βάση το ΡΕ), μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε ΜΙ φυσικό αντί για ΜΙ b, σαν δηλ. το ΜΙ να έλκεται από το ΛΑ, ενώ γυρνώντας η μελωδία στο χαμηλό ΡΕ, η νότα ΜΙ επανέρχεται στη θέση της (ΜΙb). Κάτι ανάλογο μπορεί να συμβεί και με μελωδικό άξονα το ΝΤΟ. Στην προκειμένη περίπτωση, επηρεάζεται η νότα ΣΙb (γίνεται ΣΙ φυσικό) και επιστρέφει στη θέση της (ΣΙb) όταν η μελωδία κατέβει. Όταν στο Χιτζάζ, οξύνουμε την 7η νότα (ΝΤΟ#) ο δρόμος γίνεται Χιτζασκιάρ, ενώ όταν οξύνουμε και την τέταρτη (ΣΟΛ#) έχουμε «Πειραιώτικο».

Χαρακτηριστικά Χιτζάζ:

• Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι
• Το πλαστό το πασαπόρτι
• Φεγγάρι χλωμό

Χαρακτηριστικά Χιτζασκιάρ:

• Χρόνια μεσ' στην Τρούμπα
• Άτακτη

Χαρακτηριστικά Πειραιώτικα:

• Μεμέτη μου
• Μποχώρης

Πολλές φορές, όταν η μελωδία υπερβαίνει την πάνω τονική (πάνω ΡΕ), εξελίσσεται διατονικά. Δηλαδή ΡΕ-ΜΙ-ΦΑ-ΣΟΛ αντί για ΡΕ-ΜΙb-ΦΑ#-ΣΟΛ, κατά τον βυζαντινό τρόπο, στον οποίο το φαινόμενο αυτό αποτελεί κανόνα. Αυτοσχεδιαστικά, τα βασικά περάσματα στα οποία μπορούμε να κινηθούμε είναι:

• ΣΟΛ μινόρε (Αρμονικό) που ενυπάρχει μέσα στη ΡΕ Χιτζάζ ούτως ή άλλως,
• ΝΤΟ μινόρε (Νιγκρίζ), που κι αυτό υπάρχει στην κλίμακά μας αλλά και
• ΣΟΛ ματζόρε, χωρίς φυσικά αυτό να σημαίνει ότι αποκλείεται οτιδήποτε άλλο. Ίσα-ίσα που οι δυνατότητες «περιπλάνησης» είναι απεριόριστες. Άλλωστε, ίσως και γι' αυτό να χρησιμοποιείται η λέξη «δρόμος».

Καλές βόλτες!