"Θεωρώ πρόκληση να μπορώ να κατασκευάζω όργανα που θα παίζουν το ίδιο καλά, ή καλύτερα, μετά από 100 χρόνια."

Κάθε συζήτηση με το Νίκο Φρονιμόπουλο είναι ενδιαφέρουσα από μόνη της. Όπως άλλωστε κάθε συζήτηση με ανθρώπους που έχουν άποψη, η οποία δεν προκύπτει από κάποιες σκόρπιες σκέψεις της στιγμής, αλλά είναι τεκμηριωμένη, ως αποτέλεσμα πολλών χρόνων προβληματισμού και διαρκούς ενασχόλησης με το θέμα. Επί της ουσίας της συνέντευξης, συμφωνήσαμε με το Νίκο Φρονιμόπουλο να μην κάνουμε μια ακόμα συνέντευξη του τύπου: «Ο οργανοποιός Φρονιμόπουλος, μας μιλάει για τον εαυτό του και τα όργανα που κατασκευάζει». Κάτι τέτοιο μπορεί να είχε ενδιαφέρον, αλλά ακόμα πιο ενδιαφέρον θα ήταν να συζητήσουμε ένα θέμα που να αφορά γενικότερα την οργανοποιΐα στη χώρα μας. Τι λοιπόν καλύτερο από το μια συνέντευξη με κεντρικό θέμα την «καλλιτεχνική οργανοποιΐα», με έναν κατ’ εξοχήν εκπρόσωπό της (σ.σ. για τους μη γνωρίζοντες, ο Νίκος Φρονιμόπουλος υπήρξε από τα ιδρυτικά μέλη και πρόεδρος του «Συλλόγου Φίλων Καλλιτεχνικής οργανοποιΐας»).

Η συνέντευξη έγινε ένα απογευματάκι στα μέσα Μαΐου 2008, στο εργαστήριό του στα Λεγραινά της Λαυρεωτικής. Το εργαστήριο που είναι εγκατεστημένο μέσα στο σπίτι του, αγναντεύει το Αιγαίο. Ιδανικός χώρος για μια συνέντευξη. Στη συγκεκριμένη περίπτωση υπήρξε και ένας άλλος θετικός παράγοντας. Τη συζήτηση, εκτός από αγνό τσιπουράκι, συνόδευσε μεζές που προερχόταν από την άλλη αγάπη του Νίκου, το ψάρεμα. Ομολογουμένως το χταποδάκι που ήταν φρεσκοψαρεμένο, ήταν εξαιρετικά μαγειρεμένο (από τον ίδιο παρακαλώ). Έτσι η συζήτηση ήταν πραγματική απόλαυση, απ’ όλες τις πλευρές. Αδιάψευστος μάρτυρας και τεκμήριο η σχετική αναμνηστική φωτογραφία. Ελπίζω να την απολαύσετε όσο και εγώ.

Καλλιτεχνική οργανοποιΐα

Τη συνέντευξη συνόδεψε ψαρομεζές «ιδιοκατασκευής» Ν. Φρονιμόπουλου

Ας ξεκινήσουμε από τον όρο «Καλλιτεχνική οργανοποιΐα». Με δεδομένου ότι υπήρξες πρόεδρος του «Συλλόγου Φίλων Καλλιτεχνικής οργανοποιΐας», μπορείς να μας δώσεις έναν ορισμό του τι σημαίνει ο όρος για σένα; Έχει να κάνει με την αισθητική, την ποιότητα του παραγόμενου ήχου, τη διαδικασία κατασκευής ενός οργάνου ή κάτι άλλο;
Έχει να κάνει με όλα όσα ανέφερες. Κυρίως έχει να κάνει με τη φιλοσοφία που προσεγγίζει ο καλλιτέχνης-δημιουργός το μουσικό όργανο. Αν θέλαμε να δώσουμε έναν ορισμό, θα λέγαμε ότι ένα όργανο ανήκει στην «καλλιτεχνική οργανοποιΐα» όταν είναι προσωπικό δημιούργημα κάποιου οργανοποιού, ο οποίος έχει τη φιλοσοφία να ανάγει σε τέχνη αυτό που φτιάχνει. Αυτό σημαίνει ότι όλο το όργανο σαν σύλληψη απηχεί το δικό του προβληματισμό και ενασχόληση με την τέχνη της οργανοποιΐας. Ξεκινώντας από το σχεδιασμό του μοντέλου, το όργανο θα δίνει την προσωπική του αντίληψη, που βασίζεται στην καλή γνώση της παράδοσης, Δε θα είναι μια απλή αντιγραφή και αναπαραγωγή κάποιου γνωστού μοντέλου, αλλά ο κάτοχός του θα γνωρίζει ότι έχει ένα μοναδικό δημιούργημα του συγκεκριμένου οργανοποιού. Βέβαια ένα όργανο θα μπορούσε να ανήκει περισσότερο ή λιγότερο στην «καλλιτεχνική οργανοποιΐα», ανάλογα του τρόπου της κατασκευής του.

Δεν μπορούμε να έχουμε ένα «καλλιτεχνικό εργαστήριο οργανοποιΐας» με 2-3 καλούς τεχνίτες, που να έχουν κοινό στόχο και αντίληψη περί του όρου και να βγάζουν ποιοτικά και επώνυμα όργανα;
Θα μπορούσε να υπάρξει ένα τέτοιο εργαστήριο, που θα δούλευαν 2-3 άτομα. Κατά κανόνα όμως σε ένα εργαστήριο γίνεται εντελώς διαφορετική δουλειά. Για να επιβιώσει, θα πρέπει απαραίτητα να οργανωθούν τα στάδια της παραγωγής, ώστε να γίνει η μεγαλύτερη δυνατή οικονομία σε εργατοώρες. Συνήθως συνεργάζεται και με άλλα εργαστήρια, απ’ όπου παίρνει έτοιμα σκάφη, φιγούρες και τέλος δίνει τα έτοιμα όργανα σε λουστραδόρο για να κάνει το βερνίκι τους.

Είναι κατακριτέο αυτό; Αν για παράδειγμα ο σκαφάς κατασκευάζει τα σκάφη πάνω στο καλούπι που του δίνει το εργαστήριο, με αυστηρές προδιαγραφές κατασκευής;
Ασφαλώς και δεν είναι κατακριτέο. Απλά προσπαθούμε να οριοθετήσουμε τον όρο «καλλιτεχνική οργανοποιΐα». Πάντως, συνήθως οι σκαφάδες κατασκευάζουν τα σκάφη πάνω σε δικά τους καλούπια και το πολύ-πολύ το εργαστήριο να δώσει κάποιες γενικές προδιαγραφές κατασκευής. Θεωρητικά θα μπορούσαν να υπάρχουν και τέτοια εργαστήρια. Αλλά μιλάμε για τη συγκεκριμένη κατάσταση που επικρατεί στην Ελλάδα, όπου η συζήτηση περί «καλλιτεχνικής οργανοποιΐας» ξεκίνησε με τη δημιουργία του «Συλλόγου Φίλων Καλλιτεχνικής οργανοποιΐας», που έθεσε το θέμα. Ο Σύλλογος δανείστηκε τον όρο (art lutherie) από τη διεθνή οργανοποιΐα και αναφέρεται κυρίως στην κατασκευή λαουτοειδών, βιολιών ή κιθάρας, όπου συνήθως ένας μάστορας κατασκευάζει εξ ολοκλήρου (μέχρι τα βερνίκια, τις κόλλες, τα χρώματα κτλ) το κάθε όργανο, με αυστηρά προσωπική δουλειά. Πάντως αν θέλαμε κάπως να το ορίσουμε, θα λέγαμε ότι στη μεν μορφή το κάθε όργανο θα πρέπει να έχει αναγνωσιμότητα, ο δε ήχος του να έχει όλα τα ποιοτικά στοιχεία ενός «καλού οργάνου». Επίσης, αν θα θέλαμε να το πούμε με ποσοστά, θα μιλούσαμε για 50% χρηστικό αντικείμενο και 50% καλλιτεχνικό δημιούργημα.

Για το θέμα αυτό ποια είναι η διεθνής εμπειρία; Μπορείς να μας δώσεις κάποιο παράδειγμα;
Ένα ενδεικτικό παράδειγμα είναι το εξής: Αν κατασκευάσεις ένα βιολί για να συμμετάσχεις στην Τριενάλλε της Κρεμόνα, κατ’ αρχήν η επιτροπή θα εξετάσει το κατά πόσο στο συγκεκριμένο όργανο αντανακλάται κατασκευαστικά η ιστορία του. Και δε θα κάνουν τον κόπο καν να το ακούσουν, αν δεν έχουν ακολουθηθεί συγκεκριμένες αρχές κατασκευής. Σε κάθε περίπτωση η προσωπικότητα του οργανοποιού αποτυπώνεται πάνω στα όργανα που κατασκευάζει, καθώς και η αναφορά του στα πρότυπα που πιθανώς έχει ακολουθήσει. Για κάποιον που δεν ξέρει, όλα τα βιολιά μοιάζουν μεταξύ τους. Ούτως ή άλλως τα βιολιά δεν έχουν «φιγούρες». Υπάρχουν όμως άλλα πράγματα που τα κάνουν να ξεχωρίζουν . Ο κοχλίας, τα ανοίγματα με τη μορφή «f», οι μύτες, οι εξωτερικές καμπύλες και πολλές ακόμα λεπτομέρειες. Έτσι, αυτοί που γνωρίζουν, μπορούν εύκολα να αναγνωρίσουν ένα βιολί (κατασκευαστή, σχολή, εποχή, τεχνική κατασκευής). Το ίδιο εύκολα, όπως ξεχωρίζουμε ένα μπουζούκι του 1950 από ένα μπουζούκι του Σταθόπουλου. Υπάρχουν και άλλες μικρές ή μεγαλύτερες λεπτομέρειες που καθορίζουν ένα προϊόν καλλιτεχνικής οργανοποιΐας, όπως η επιλογή των υλικών (ξύλα, κόλλες, βερνίκια, τεχνικές που χρησιμοποιούνται). Επίσης, η μοναδικότητα στα διακοσμητικά και η προσπάθεια να μην επαναληφθεί δύο φορές το ίδιο αισθητικό αποτέλεσμα. Δηλαδή γενικά, ό,τι έχει να κάνει με την αισθητική του οργάνου, που συνήθως δεν έχουμε μάθει να αξιολογούμε ή τη θεωρούμε δευτερεύουσα σε σχέση με τη χρηστικότητά του.