Κάποια επιπλέον στοιχεία και μερικές σκέψεις

Στο προηγούμενο τεύχος της «Κλίκας» ο Νίκος Φρονιμόπουλος μας περιέγραψε πώς έφτασε στην ανακάλυψη του Λεωνίδα Γάϊλα, του παλαιότερου γνωστού οργανοποιού της σύγχρονης Ελλάδας και κατασκευαστή του ταμπουρά του Μακρυγιάννη. Η δική μου εμπλοκή στο θέμα είχε σαν αφορμή μια παλαιότερη σχετική συζήτηση (στις αρχές του 2006) στο Ρεμπέτικο Φόρουμ, με αντικείμενο την ανακάλυψη αυτή. Μου είχε κάνει εντύπωση ότι ο Λ. Γάιλας αναφερόταν από το Δανό ζωγράφο Μαρτίνο Ρέερμπυ (Martinus Rørbye 1803-1948) ως κατασκευαστής μπουζουκιών. Ήταν άραγε χαρακτηρισμός του ίδιου του ζωγράφου ή μήπως κάποιου πολύ μεταγενέστερου μελετητή της ζωγραφικής του Μ. Ρέερμπυ ή κάποιου μουσείου ζωγραφικής; Μήπως θα μπορούσαν να αντληθούν και άλλα στοιχεία από την ζωγραφική του Μ. Ρέερμπυ;

Έτσι λοιπόν άρχισα την μικρή μου έρευνα πάνω στο θέμα. Σε πρώτη φάση αφιέρωσα πάρα πολλές ώρες στο Ίντερνετ αναζητώντας στοιχεία για τον ζωγράφο. Από την έρευνα αυτή ανακάλυψα μια ελαιογραφία του Ρέερμπυ (βλέπε παρακάτω) που πιθανώς δεν είχε ξαναδημοσιευτεί. Παράλληλα με τις αναζητήσεις στο Ίντερνετ, προσπάθησα να βρω κάποια στοιχεία σχετικά με την έκθεση που είχε γίνει το 1985 στο Δήμο Αθηναίων. Όμως είχαν περάσει ήδη 21 χρόνια από τότε και κανένας από τους υπεύθυνους του Πνευματικού Κέντρου του Δήμου δε γνώριζε να μου πει το παραμικρό. Στη συνέχεια αναζήτησα την αρχαιολόγο κα Αριστέα Παπανικολάου που ήταν υπεύθυνη της έκδοσης του λευκώματος της έκθεσης του 1985. Χρειάστηκαν αρκετές προσπάθειες για να έλθω σε επαφή μαζί της, αλλά νομίζω άξιζε τον κόπο. Τα στοιχεία που βρέθηκαν με την πολύτιμη βοήθειά της έχουν την αξία τους και στην ουσία αυτά παρουσιάζονται στο παρόν άρθρο.

Η λεζάντα του σχεδίου του Μ. Ρέερμπυ

Στην έκδοση του Δήμου Αθηναίων του 1895 που είχα καταφέρει να βρω, παρατήρησα ότι είχε κοπεί κάποιο τμήμα στο κάτω μέρος του σχεδίου του Μ. Ρέερμπυ στο οποίο θα έπρεπε να υπήρχε η ιδιόχειρη σημείωση του ζωγράφου! Στο Ίντερνετ, παρά τις πολλές ώρες αναζήτησης, στάθηκε αδύνατο να εντοπίσω το συγκεκριμένο σχέδιο. Τελικά με τη βοήθεια της κας Α. Παπανικολάου το βρήκα σε λεύκωμα του 1981 στη Δανική γλώσσα «Martinus Rørbye (1803-1848), Thorvaldsens Museum, Køpenhavn 1981».

Η λεζάντα του Μ. Ρέερμπυ

Από το ολοκληρωμένο πλέον σχέδιο, επιβεβαιώνεται ότι ο ίδιος ο ζωγράφος είχε χαρακτηρίσει τον Γάιλα ως κατασκευαστή μπουζουκιών. Το περίεργο είναι ότι η λεζάντα του Μ. Ρέερμπυ είναι γραμμένη στα Ιταλικά!! «Leonidas Gailas da Athina, Fabricatore di bossuchi». Το γιατί ο Δανός Μ. Ρέερμπυ επέλεξε να γράψει την λεζάντα στα Ιταλικά είναι ένα εύλογο ερώτημα που πιθανώς θα παραμείνει για πάντα αναπάντητο. Μια λεπτομέρεια που ίσως παίζει ρόλο, είναι το γεγονός ότι ο Martinus Rørbye ήλθε στην Αθήνα προερχόμενος από την Ιταλία (Ρώμη και Σικελία), όπου είχε μείνει για κάποιο διάστημα και στην οποία ξαναγύρισε μετά το εξάμηνο ταξίδι του σε Ελλάδα και Τουρκία. Μάλιστα αργότερα (1839-1841) ξαναταξίδεψε στην Ιταλία. Όταν ζωγράφιζε τον Γάιλα, στις 17/11/1835, είχαν περάσει μόλις 20 ημέρες από την άφιξή του στην Αθήνα.

Το ημερολόγιο του Μ. Ρέερμπυ

Στην έκδοση του Μουσείου Thorvaldsens, εκτός από τα ζωγραφικά έργα, υπάρχει και το ημερολόγιο του Μ. Ρέερμπυ από το ταξίδι που πραγματοποίησε σε διάφορες Ευρωπαϊκές χώρες. Το ημερολόγιο ξεκινά από τις 31 Μαρτίου 1835 και τελειώνει στις 25 Μαρτίου του 1837, περιλαμβάνει δε όλο το ταξίδι του στην Ελλάδα (έφτασε στην Αθήνα στις 29 Οκτωβρίου 1835 και έφυγε στις 15 Απριλίου 1836). Στο ημερολόγιο υπάρχουν δύο αναφορές για επισκέψεις του σε οργανοποιό στην Αθήνα. Δυστυχώς ο Μ. Ρέερμπυ, αντίθετα από τη λεπτομερειακή ζωγραφική του, είναι πολύ λακωνικός στα γραφτά του και έτσι δε δίνει καθόλου λεπτομέρειες από τις επισκέψεις του αυτές