Ο «Επιτάφιος» του Γιάννη Ρίτσου

Πρωτομαγιά των λουλουδιών

Από την αρχαιότητα πολλοί λαοί γιόρταζαν το μήνα Μάιο με τελετές που συνδέονταν με την ευφορία των αγρών, την ανθοφορία και το φτάσιμο της άνοιξης. Έθιμα που διασώζει η Λαογραφία ή επιβιώνουν έως την εποχή μας δείχνουν ότι στη λαϊκή αντίληψη ο μήνας Μάιος συμβόλιζε τη νίκη του καλοκαιριού κατά του χειμώνα, την αναγέννηση και τελικά την επικράτηση της ζωής επί του θανάτου.

Η εργατική Πρωτομαγιά

Η διεθνής ιστορική συγκυρία, με το πέρασμα των χρόνων, έδωσε και μια άλλη διάσταση στην πρώτη μέρα του Μάη, καθώς η ημέρα αυτή συνδέθηκε με εργατικούς και συνδικαλιστικούς αγώνες. Πρωτομαγιά του 1886: Στις ΗΠΑ 700.000 εργαζόμενοι κήρυξαν γενική απεργία. Βασικό αίτημα το 8ωρο εργασίας, 8ωρο μόρφωσης και ψυχαγωγίας και 8ωρο ύπνου. 100.000 απεργοί εργάτες διαδήλωναν στο Σικάγο, όταν δέχτηκαν την αστυνομική βία: ο απολογισμός φρικτός. Η πλατεία Haymarket στο Σικάγο βάφτηκε στο αίμα, ενώ πολλές ήταν οι συλλήψεις και εκτελέσεις. Ήταν η πρώτη ματωμένη Πρωτομαγιά. Το 1890 γιορτάστηκε για πρώτη φορά η Πρωτομαγιά ως ημέρα αφιερωμένη στις εργατικές διεκδικήσεις. Την πρωτομαγιά του 1891 η απεργία των υφαντουργών στη Γαλλία σημαδεύτηκε με ταραχές και νεκρούς διαδηλωτές. Τα επόμενα χρόνια οι εκδηλώσεις για την Πρωτομαγιά γίνονταν εκτός ωρών εργασίας στην αρχή, ενώ πολύ αργότερα καθιερώθηκε αργία για την ημέρα αυτή.

Η Πρωτομαγιά στην Ελλάδα

• Η πρώτη πρωτομαγιάτικη συγκέντρωση στην Ελλάδα έγινε το 1892 από το Σοσιαλιστικό Σύλλογο του Καλλέργη.
• Το 1894, στην αντίστοιχη συγκέντρωση, γίνονται πολλές συλλήψεις, ακόμα και του σοσιαλιστή Σταύρου Καλλέργη.
• Το 1922, όταν πια μεγάλες μάζες εργατών έχουν συγκεντρωθεί στην Ελλάδα, μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, γιορτάστηκε η Πρωτομαγιά στον Πειραιά, στον Ηλεκτρικό.
• Το 1924 απαγορεύτηκαν οι συγκεντρώσεις, υπήρξε 1 νεκρός εργάτης και 12 τραυματίες, αλλά η Πρωτομαγιά τελικά γιορτάστηκε με ομιλία στην πλατεία Κοτζιά, μπροστά στο Δημαρχείο.
• Το 1929 η κυβέρνηση Βενιζέλου έχοντας ψηφίσει το «Ιδιώνυμο» προχώρησε σε 400 συλλήψεις, κατάληψη γραφείων εργατικών συνδικάτων και κατασχέσεις εφημερίδας.

Η ματωμένη Πρωτομαγιά του 1936

Το Μάη του 1936 στη Θεσσαλονίκη μια αρχική απεργία των καπνεργατών πήρε διαστάσεις και έγινε πανεργατική. Μέσα σε λίγες μέρες το απεργιακό κύμα είχε εξαπλωθεί σε Ξάνθη, Αγρίνιο, Κομοτηνή, Σέρρες και Ελευσίνα. Ο Ι. Μεταξάς σε επίσκεψή του στη Θεσσαλονίκη είναι απόλυτος: οι Αρχές πρέπει να χτυπήσουν τους διαδηλωτές στο ψαχνό. 9 Μάη: στη διασταύρωση Εγνατίας και Βενιζέλου από τις σφαίρες των οργάνων της τάξης πέφτει νεκρός ο οδηγός Τάσος Τούσης. Οι διαδηλωτές εξοργισμένοι τοποθετούν το νεκρό πάνω σε μια πόρτα και τον περιφέρουν στους δρόμους της πόλης σε μια ιδιότυπη «λιτανεία» καταγγελίας, διαμαρτυρίας και αντίστασης. Οι νεκροί θα φτάσουν τους 12 και οι τραυματίες τους 300. Στο σημείο της συμπλοκής θα στηθεί αργότερα το Μνημείο του Καπνεργάτη. Η μάνα του νεκρού Τάσου Τούση, που πληροφορήθηκε τα γεγονότα, τρέχει, πέφτει πάνω στο νεκρό παιδί της και μοιρολογεί.

Την επόμενη μέρα ο «Ριζοσπάστης» δημοσιεύει τη φωτογραφία με τη μάνα που θρηνεί το νεκρό παλικάρι, ενώ γύρω της απλώνεται μια απέραντη ερημιά.

Ο ποιητής Γιάννης Ρίτσος

Πρωτομαγιά του 1909 ήρθε στον κόσμο, στη Μονεμβασιά, ο Γιάννης Ρίτσος, ο ποιητής της Ρωμιοσύνης, ο ραψωδός κάθε ματωμένης Πρωτομαγιάς στον τόπο μας και στον κόσμο. Ο ποιητής ο πραγματικά λαϊκός, ο «στρατευμένος» στα βάσανα και στις έγνοιες του απλού ανθρώπου. Απλός και ανθρώπινος, και ο ίδιος, στάθηκε ανυπότακτος σε ό,τι θεωρούσε αδικία, βαρβαρότητα ή ευτέλεια, ασυμβίβαστος σε ό,τι ήταν το όραμά του και το κοινωνικό πιστεύω του. Ένας άλλος μεγάλος ποιητής μας, ο Κωστής Παλαμάς, εντυπωσιασμένος από τις συνθέσεις του Ρίτσου, θα αναγνωρίσει την αξία του λέγοντας: